Günümüzde, geleneksel kamu yönetimi anlayışı değişmekte ve yeni bir yapıya bürünmektedir. Bir taraftan demokrasi düşüncesinin yaygınlık ve derinlik kazanması, diğer taraftan yönetim alanında ortaya çıkan yeni yaklaşımlar bu değişime yön vermektedir. Kamu yönetimi alanındaki değişim, aynı zamanda yerel yönetimleri de içine almaktadır.

Dünyada stratejik planlama ve performans esaslı bütçelemeye geçiş yönünde yaşanan bu gelişmelere paralel olarak ülkemizde de Maliye Bakanlığının liderliğinde, 2001 yılında “Sürekli Kalite Geliştirme ve Kamu Bütçeleme Sisteminin Yeniden Yapılandırılması Projesi” çerçevesinde altı kurumda pilot olarak seçilen çeşitli faaliyet ve projelere ilişkin performans esaslı bütçeleme çalışmaları yapılarak, bu faaliyet/projeler için 2003–2007 yıllarını kapsayan stratejik plan ile 2003 yılı performans planı ve kaynak ihtiyaç planları hazırlanmıştır.

Bilindiği üzere, bu değişim öndelikle kamu mali yönetimi üzerine yoğunlaşmış, yaklaşık 80 yıl yürürlükte kalan 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu yürürlükten kaldırılmış ve kalkınma planları ve programlarda yer alan politika ve hedefler doğrultusunda kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını, hesap verebilirliği ve malî saydamlığı sağlamak üzere, kamu mali yönetiminin yapısını ve işleyişini, kamu bütçelerinin hazırlanmasını, uygulanmasını, tüm mali işlemlerin muhasebeleştirilmesini, raporlanmasını ve mali kontrolü düzenlemek üzere hazırlanan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu 24.12.2003 tarih ve 25326 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu kanunla saydamlık, hesapverilebilirlik, stratejik planlama, performans esaslı bütçeleme, iç kontrol ve dış denetim kamu mali yönetiminin temelini oluşturacak şekilde ön plana çıkarılmıştır.

5018 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinde kamu idarelerinin stratejik plan hazırlayacakları, bütçelerini de stratejik planda yer alan misyon, vizyon, stratejik amaç ve hedefler doğrultusunda performans esaslı olarak oluşturacakları hüküm altına alınmıştır.

Öte yandan, 5393 sayılı Belediye Kanunu ile 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununda Belediyelerin ve İl Özel İdarelerinin stratejik plan ve yıllık performans programı ya da planı hazırlamaları öngörülmüştür.

5393 sayılı Kanunun 41 inci maddesinde stratejik plân ve performans programının bütçenin hazırlanmasına esas teşkil edeceği, belediye meclisinde bütçeden önce görüşülerek kabul edileceği hükme bağlanmıştır.

Diğer taraftan, 2003 yılında Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığında Stratejik Planlama Klavuzu hazırlanmış ve kurum bazında çalışmalar hızlanmıştır. 2004 ve 2005 Yılı Programı ve Mali Yılı Bütçesi Makro Çerçeve Kararında 8 kurum pilot olarak seçilmiştir. Bu çerçevede mahalli idareler alanında Kayseri Büyükşehir Belediyesi ve Denizli İl Özel İdaresi pilot olarak belirlenmiştir. Devlet Planlama Teşkilatı ve Maliye Bakanlığından Salim Demirhan’ın danışmanlığı ile 2007-2011 Stratejik Planları ve 2007 Mali Yılı Performans Programları hazırlanmıştır. Bu çerçevede mahalli idarelerde çalışmalar hız kazanmış, bu idarelerin neredeyse tamamında çalışmalar tamamlanmış ve izleme ve değerlendirme için sistemler oluşturulmaya başlanmıştır.

2009 mahalli idare seçimleri ile de Belediyelerde yeni bir dönem başlamıştır. Bu çerçevede Belediye Başkanlarının, mahallî idareler genel seçimlerinden itibaren altı ay içinde; kalkınma plânı ve programı ile varsa bölge plânına uygun olarak stratejik plân hazırlamaları ve ilgili olduğu yılbaşından önce de belediye meclisinde bütçeden önce görüşülerek kabul edilmek üzere, yıllık performans programını hazırlamaları gerekmektedir.

Stratejik plan için bu süreç, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığınca çıkarılan “Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik”te stratejik planın yenilenmesi kararının alınması ile başlar. Yenilenme kararı yönetmelikte belirtilen şartların oluşmasını müteakip en geç üç ay içinde alınır. Bu kararı takip eden altı ay içinde de yeni stratejik planların hazırlanması gerekir.

Stratejik planlama süreci hazırlık dönemi ile başlar ve Belediye Başkanları tarafından bir iç genelge ile çalışmalar başlatıldığı duyurulur.

Çalışmaların sevk ve idaresini yürütmek üzere mali hizmetler veya strateji geliştirme biriminin koordinatörlüğünde bir stratejik planlama ekibi kurulur. Stratejik planlama ekibi hazırlık dönemine ilişkin faaliyetleri ve zaman çizelgesini içeren bir hazırlık programı hazırlar.

Hazırlık çalışmalarında gerek duyulması hâlinde danışmanlık hizmeti satın alınabilir.

Hazırlık dönemini tamamlayan Belediyeler, stratejik planlarını, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa, Yönetmeliğe, Kılavuza ve Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlıkça yayımlanan stratejik planlamaya ilişkin diğer rehberlere uygun olarak hazırlayacaklardır.

Belediyeler, Meclisleri tarafından kabulünü müteakip stratejik planlarını İçişleri Bakanlığına ve Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığa göndermeleri, kamuoyuna duyurmaları ve belediyenin internet sitelerinde yayınlamaları gerekmektedir.

5393 sayılı Belediye Kanunun 41 inci maddesi uyarınca Belediyeler stratejik planın Meclis tarafından kabulünü müteakip bütçeye esas olmak üzere performans programlarını hazırlamaları gerekmektedir. Bu süreç, Belediye Başkanı ve bütçe ile ödenek tahsis edilen harcama birimlerinin en üst düzey yöneticilerinin de (Daire Başkanlıkları ve Müdürlükler) katılımıyla Belediyenin program dönemine (2010-2012) ilişkin temel stratejilerinin belirlenmesi ile başlar.

Bu süreci takiben harcama birimleri tarafından (Daire Başkanlıkları ve Müdürlükler) birim performans programlarının hazırlanması ve mali hizmetler veya strateji geliştirme biriminin koordinatörlüğünde Belediye Performans Programının tamamlanması ile devam eder. Bütçe görüşmelerinden önce Belediye Performans Programlarının Belediye Meclislerinde görüşülerek kabul edilmesi gerekmektedir.

Performans programları, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa, Maliye Bakanlığınca çıkarılan “Kamu İdarelerince Hazırlanacak Performans Programları Hakkında Yönetmelik”, Performans Programı Hazırlama Rehberi ve Bakanlıkça performans esaslı bütçelemeye ilişkin yapılacak diğer düzenlemelere uygun olarak hazırlanacaktır.